Ben jij klaar om te stampen?

‘’Het is een gure oktoberdag in 1574 wanneer de Prins van Oranje de Hollandse dijken laat doorsteken. Omdat de Spaanse bezetters al sinds mei rond Leiden bivakkeren, lijkt dit dé oplossing om hen te verdrijven. Na het doorsteken van de dijken verlieten de Spaanse troepen in paniek het kamp rondom de stad Leiden waarbij naast kleding en wapens ook een grote pan met fijngestampte wortelen en pastinaken wordt achtergelaten. Het ‘gerecht’ wordt door de uitgehongerde bewoners Hutspot genoemd.’’

Je zou dus eigenlijk kunnen zeggen dat de hutspot een Spaanse uitvinding is, maar daar is tot op de dag van vandaag echter nog geen kraakhelder bewijs van gevonden. Nee, de stamppot stamt (een erg leuke woordspeling vonden we zelf) uit de Middeleeuwen, waar de stamppot niets meer was dan een brijachtige soep van graan, groente en vlees in een grote pan. De aardappel was in die tijd nog niet eens bekend in Nederland. Er was weinig ruilhandel en betaalmiddelen waren er nog niet, maar een grote pan stamppot in ruil voor noeste arbeid was vaak een prima onderhandeling. Niets lekkerder dan na een dag ploeteren op het land, de kasteelgracht uitbaggeren of hoefijzers vervangen in de stallen om een grote warme pan stamppot voorgeschoteld te krijgen, toch?

Inmiddels is de stamppot niet meer weg te denken in de Nederlandse keuken en zodra de temperaturen onder de 15 graden kruipen staan we spierballen te kweken door het brute gestamp in de pannen. De luxe die wij ons nu anno 2019 kunnen veroorloven om de stamppot zo veelzijdig mogelijk te maken en de keuze hebben uit verschillende aardappelen en talloze groentes doet bij lange na niet meer denken aan de ‘maaltijd voor armen’ zoals hij vroeger de naam had. Nee, anno 2019 pakken we juist uit en zitten het liefst met de hele familie aan tafel rondom een grote pan.



De stamppot zoals we die nu kennen heeft in 9 van de 10 gevallen een basis van aardappel en staat in de zuidelijke provincies en België ook wel bekend als stoemp. Stamppot werd eeuwen geleden net als nu vaak in de winter gegeten. Maar waarom is dat nu zo typisch winters? In de herfst en winter verbruikt het lichaam meer energie om zichzelf op te warmen en dus moet er ook energie bijgetankt worden. Je houdt er van of je haat het, maar stamppot is de ideale manier om veel verschillende vitamines in één keer tot je te nemen. En het vult natuurlijk meer dan een pilletje multivitaminen! Ook zijn aardappelen in de oogstmaanden natuurlijk in overvloed beschikbaar, perfect om deze in grote getalen in elkaar te stampen dus.


Traditionele stamppotten als boerenkool, hutspot en rauwe andijvie zijn inmiddels klassiekers, maar we blijven onszelf uitdagen. Zo kunnen we tegenwoordig genieten van stamppot Hawaï, een gestampte combinatie van aardappel, ananas, appel en rode paprika, geserveerd met gebarbecuede kipfilet.

Tot op de dag van vandaag wordt op 3 oktober in Leiden het Leids Ontzet gevierd. Daarbij wordt traditioneel hutspot gegeten als een nagedachtenis aan de Spaanse bezetting. Het kuiltje voor de jus is dan ook symbolisch voor het doorsteken van de dijken waarbij de jus het water voorstelt. Dat had je vast niet gedacht toen je met jouw juslepel een flinke schep jus over je stamppot goot?